Σάββατο, 30 Ιανουαρίου 2010

Γαλλικές αναφορές για την Ορμύλια



Από το άρθρο των D.Feissel και M.Seve, La Chalcidique vue par Charles Avezou (Avril-Mayi 1914), στο περιοδικό Buletin de correspondance hellenique, τεύχος 103 (1979), s.229-326

Τη φωτογραφία μου την έστειλε ο Νίκος Παπ ( http://doumbia-istoria.blogspot.com/ )

Το πανηγύρι των Αγιών Αποστόλων

Τα πανηγύρια ήταν τρόπος διασκέδασης στα παλιά χρόνια. Ένα τέτοιο πανηγύρι ήταν και είναι το πανηγύρι των Αγίων Αποστόλων (στις 29 Ιουνίου) που ξεχώριζε από τα άλλα.
Η παράδοση λέει πως στην αρχή υπήρχε ένα μικρό εκκλησάκι και δίπλα τους μία πηγή. Σ’ αυτήν την πηγή λέγεται πως κάθε χρόνο , παραμονή της γιορτής, κατέβαινε μία ελαφίνα και έπινε νερό. Οι χωρικοί την πιάνανε τη σφάζανε και την κάνανε φαγητό που πρόσφεραν στους προσκυνητές την ημέρα της γιορτής. Μια χρονιά άργησε να έρθει και μόλις ήρθε την έσφαξαν αμέσως χωρίς να πιει νερό. Από τότε δεν ξανακατέβηκε.

Τετάρτη, 27 Ιανουαρίου 2010

Το καμπαναριό


Το καμπαναριό της Ορμύλιας χτίστηκε μαζί με την εκκλησία το 1818. Έχεο ύψος 18 μέτρα. Έχει μια κατακόρυφη σκάλα για ν' ανεβαίνει αυτός που χτυπάει την καμπάνα. Μέσα υπάρχουν δυο καμπάνες, μία μικρή και μία μεγάλη.
Παλιότερα η μικρή χτυπούσε για να πάνε τα παιδιά στο σχολείο. Ένα παιδί κάθε πρωί τραβούσε το σκοινί που ήταν δεμένο στην καμπάνα. Τα παιδιά την άκουγαν και πήγαιναν σχολείο.
Η μεγάλη χτυπούσε σε έκτακτες περιπτώσεις, όπως πόλεμο και πυρκαγιά. Χτυπάει ακόμα χαρμόσυνα στις γιορτές και λυπητερά στις κηδείες. Στα πρώτα χρόνια δεν υπήρχε ρολόι, αργότερα όμως έβαλαν ένα σε κάθε πλευρά του καμπαναριού που χτυπάει κάθε μισή ώρα. Ο μηχανισμός και για τα τέσσερα ρολόγια είναι κοινός. (Από το βιβλίο "Η παλιά Ορμύλια")

Δευτέρα, 25 Ιανουαρίου 2010

Ο Ανεμόμυλος (Μέρος 2ο-τεχνικά χαρακτησριστικά & η αποκατάσταση του)


 (φωτογραφία πάνω:ο ανεμόμυλος με χιόνια, φώτο:Λ.Γ.)
Τα υλικά του ανεμόμυλου- τεχνικά χαρακτηριστικά
Τα ανοίγματα γεφυρώνονται με τοξωτά ανώφλια ενώ οι παραστάδες επί των εξωτερικών όψεων της τοιχοποιίας δομούνται από λαξευμένους λίθους. Η λιθοδομή είναι ομοιόμορφη σ’ όλο το ύψος. Αποτελείται από λίθους της περιοχής, διαφόρων πετρωμάτων και χρωματικών αποχρώσεων, δομημένους κατά της πεπλατυσμένη πλευρά με κονίαμα του οποίου το πάχος στους αρμούς ποικίλει καθόσον καλύπτει
το ανώμαλο του σχήματος των λίθων. Κυκλοτερείς ξυλοδεσιές υπάρχουν στα επίπεδα των δύο δαπέδων.
Οι λίθοι εμφανίζουν μεγάλη ποικιλία χρωμάτων. Από τα δείγματα αναγνωρίζονται γνεύσιοι, σχιστόλιθοι, δουνίτες, σχιστοποιημένοι δουνίτες, γάββροι, χαλαζιόλιθοι κ.ά.. Στην περιοχή αφθονούν οι γάββροι και οι δουνίτες. Ρηγματωμένοι λίθοι, τεμάχια των οποίων αποσπώνται με το χέρι είναι ευνόητο ότι δεν χρησιμοποιούνται. Λίθοι στρωσιγενείς κτίζονται έτσι ώστε να υφίστανται καταπόνηση κάθετα στη διεύθυνση των στρώσεων.

Η αποκατάσταση του ανεμόμυλου της Ορμύλιας Από το 1981, τόσο ο ανεμόμυλος όσο και το αγροτεμάχιο στο οποίο είναι κτισμένος έχει περιέλθει στην κυριότητα του Δήμου Ορμύλιας. Ύστερα από ενέργειες του δήμου και της 4ης Εφορείας Νεωτέρων Μνημείων Θεσσαλονίκης, το κτίσμα κηρύχτηκε διατηρητέο και αποφασίστηκε η αναστύλωσή του. Ο δήμος ανέθεσε την σύνταξη της αρχικής μελέτης στην Ελένη Τρεμπέλα και μετά από την εξασφάλιση κονδυλίου για την έναρξη των αναστηλωτικών εργασιών, απευθύνθηκε στο Εργαστήριο Σιδηροπαγούς Σκυροδέματος για την εκπόνηση της μελέτης στήριξης σύμφωνα με τους όρους της παραπάνω εγκριτικής απόφασης της 4ης Εφορείας Νεώτερων Μνημείων. Η μελέτη εκπονήθηκε σε 3 στάδια:
1) Έρευνα της υφιστάμενης κατάστασης
2) Έλεγχος στατικής επάρκειας της λιθοδομής στην παρθενική της φάση.
3) Προτάσεις στερέωσης.

Κι άλλες φωτογραφίες του Ανεμόμυλου:

















(1η φώτο:δεύτερος όροφος του ανεμόμυλου,2η φώτο:ο ανεμόμυλος,3η φώτο:εσωτερική σκάλα του ανεμόμυλου)Για αυτές τις φωτογραφίες ευχαριστούμε τον Πασχαλίδη Σάκη

Κυριακή, 24 Ιανουαρίου 2010

Ο Ανεμόμυλος (Μέρος 1ο-Γενικά στοιχεία)


       (φώτο αριστερά:Ο ανεμόμυλος,φώτο:Πασχαλίδης Σάκης)     
Κοντά στο χωριό της Ορμύλιας και στην κορυφή ενός υψώματος στέκεται επιβλητικά ένας λιθόκτιστος ανεμόμυλος, που είναι το μόνο κτίσμα που έχει διασωθεί από την εποχή  που η περιοχή ήταν μετόχι της Μονής Δοχειαρίου του Αγίου Όρους. Ο ανεμόμυλος έχει ύψος περίπου 6,3 μ. , μέση διάμετρο 6,5 μ. και πάχος τοιχοποιίας από 0,65 μ. στην κορυφή εώς 1,2 μ. στη βάση.
                Το κτίσμα στην παρθενική του κατάσταση ήταν ένας τυπικός ανεμόμυλος κυλινδρικού σώματος με περιστρεφόμενη στέγη (Ξετροχάρης Μύλος). Έφερε στο εσωτερικό   του δύο ξύλινα δάπεδα. Οι χώροι του ισογείου και του πρώτου ορόφου χρησιμοποιούνταν κυρίως ως αποθηκευτικοί χώροι, για τους σάκους του καρπού και των αλεύρων, ενώ στο δεύτερο όροφο βρίσκονταν ο μηχανισμός του μύλου και στο δάπεδο του εδραζόταν οι μυλόπετρες. Στο εσωτερικό ο χώρος είναι ενιαίος χωρίς ίχνη μόνιμων κτισμάτων. Η είσοδος γίνεται μέσω δύο ανοιγμάτων αντιδιαμετρικά κειμένων περίπου στην κατεύθυνση Β-Ν. Οι λιθόδμητες βαθμίδες εδράζονται επί λίθινου τόξου μορφής τεταρτοκυκλίου που θεμελιώνεται επί του εδάφους και καταλήγει και ενσωματώνεται στην τοιχοποιία πάνω από τη βόρεια είσοδο.
                Η λιθοδομή φέρει πλήθος παραθύρων και κογχών. Συγκεκριμένα υπάρχουν τρία παράθυρα στο δεύτερο όροφο εκ των οποίων το βορειοανατολικό είναι μικρότερο και φέρει ισχυρό τοξωτό λίθινο ανώφλι καθόσον βρίσκεται κάτω από τη συνήθη θέση έδρασης ξύλινου άξονα της φτερωτής που καθορίζεται από τους κυριαρχούντες βόρειους ανέμους, ενώ τα άλλα δύο φθάνουν μέχρι τον ανώτερο ξύλινο δακτύλιο και έχουν ανώφλια από ξύλινες δοκίδες.
                Οι παραστάδες του μικρού παραθύρου επί της εξωτερικής όψης της τοιχοποιίας είναι κατασκευασμένες από μονοκόμματους λαξευτούς λίθους σε όρθια θέση και γεφυρώνονται με μονοκόμματο λίθινο ανώφλι που φέρει την κτητορική επιγραφή και λάξευση τριγωνικού σχήματος με ανάγλυφο σταυρό. Στην εξωτερική όψη υπάρχει μία κόγχη πάνω από την Β. είσοδο.
                Στη δόμηση του θολίσκου  πάνω από την εστία διακρίνονται και μερικές πλίνθοι. Ο θολίσκος προεξέχει ελαφρά προς το εσωτερικό ενώ η καπνοδόχος διατρυπά τη λιθοδομή, στενεύει βαθμιαία προς τα άνω και εκτρέπεται προοδευτικά από την κατακόρυφο καταλήγοντας σε μικρό άνοιγμα στην  εξωτερική όψη του 2ου ορόφου.

ΛΕΛΕΓΙΑΝΝΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ
Για το δεύτερο μέρος πατήστε εδώ.

Παρασκευή, 22 Ιανουαρίου 2010

Η ΦΥΓΗ ΠΡΟΣ ΤΗ ΖΩΗ

Ο Εδουάρδος Χάουελλ αντισμήναρχος και αργότερα αρχηγός της αγγλικής πολεμικής αεροπορίας (ΡΑΦ) έγραψε την περιπέτειά του σε βιβλίο με τον παραπάνω τίτλο, όπου και αναφέρει την Ορμύλια ως ένα σταθμό της πορείας του...
Στις 20 Μαΐου 1941, στη μάχη της Κρήτης άρχισε η επίθεση από αέρος των Γερμανών με τα βομβαρδιστικά Γιούνκερς 88. Στις μάχες που ακολούθησαν τραυματίστηκε βαριά στο αριστερό του ώμο και στη δεξιά ωλένη. Είχε κοπεί και η αρτηρία. Είχε χτυπηθεί από κάποιο Γερμανό αλεξιπτωτιστή με δύο σφαίρες αυτομάτου.  Οι στρατιώτες που ήταν μαζί του αποφάσισαν να συρθούν στη ρεματιά κι από εκεί να επιστρέψουν στις γραμμές τους. Ο αντισμήναρχος  δεν μπορούσε να συρθεί λόγω της κατάστασής του και αφού τον βοήθησαν να σηκωθεί άρχισε να τρέχει για να διασχίσει μια ανοιχτή έκταση ως το μέρος που ήταν προφυλαγμένο. Στα πέντε βήματα, προτού φτάσει στη ρεματιά λιποθύμησε. Όταν συνήλθε είδε τον Μπιλ το φίλο του και κάποιους αεροπόρους που τον μετέφεραν σε μια καλύτερη θέση. Ο Μπιλ είχε τραυματιστεί νωρίτερα στο στομάχι κι έμεινε διπλωμένος από τον πόνο. Ήταν αποφασισμένος να φτάσει στις γραμμές τους και τα κατάφερε, αφήνοντας τον αντισμήναρχο με δύο άλλος αεροπόρους με την υπόσχεση πως θα έφερνε βοήθεια. Σε λίγο έδιωξε τον έναν αεροπόρο. Θέλησε να αυτοκτονήσει και έβαλε το πιστόλι κάτω από το σαγόνι του, με δεν είχε τη δύναμη να το κάνει λόγω της εξασθένησής του. Σαν τον είδε ο άλλος αεροπόρος του πήρε το πιστόλι. Λίγο μετά έδιωξε και τον άλλο αεροπόρο κι έμεινε μόνος του. Το αίμα του τράβηξε τις μύγες που τον βασάνιζαν, καθώς σέρνονταν στο πρόσωπό του. Θεωρεί ότι του έσωσαν τη ζωή, γιατί άφησαν τ’ αυγά τους που έγιναν σκουλήκια  κι έφαγαν τις σάπιες σάρκες μ’ αποτέλεσμα να μην πάθει γάγγραινα. Βασανισμένος από τους πόνους και τη δίψα κάτω από τον καυτό ήλιο επιθυμούσε το θάνατο. Τελικά τον βρήκαν έξι νεαροί Γερμανοί αλεξιπτωτιστές, ύστερα από τρεις μέρες. Ήταν από τους πρώτους Άγγλους αιχμαλώτους που μεταφέρθηκε με αεροπλάνο σε στρατόπεδο αιχμαλώτων στα περίχωρα της Αθήνας. Μπήκε στο νοσοκομείο και του έκανε επέμβαση ένας Βρετανός χειρούργος, ο Χάρβεϋ. Ο Γάλλος Ζακιέ που βρισκόταν στο διπλανό κρεβάτι ανέλαβε να τον περιποιείται, καθώς δεν μπορούσε να κουνήσει κανένα από τα χέρια του. Τον έπλενε, τον ξύριζε, έδιωχνε τις μύγες από το πρόσωπό του. Όταν πήραν το Ζακιέ, αυτή την ευθύνη ανέλαβε ο Μπους, ο οποίος έγινε μόνιμος σύντροφός του. Οι αιχμάλωτοι που ήταν στο θάλαμό άρχισαν να σκέφτονται τρόπους για να δραπετεύσουν. Ορισμένοι τα κατάφεραν άλλοι όχι, για τον ίδιο δεν υπήρχε τέτοια πιθανότητα στην κατάσταση που βρισκόταν.
Μια μέρα κατά το τέλος Νοεμβρίου έφτασε διαταγή να κλείσει το νοσοκομείο της Αθήνας και πως έπρεπε να μεταφερθούν στη Γερμανία μέσω της Θεσσαλονίκης. Η μεταφορά τους έγινε με πλοίο.  Εκεί γνώρισε τον Ντέρικ, τον Μπιλ και τον ….Μετά τα Χριστούγεννα άρχισε να γεννιέται η ιδέα να δραπετεύσουν. Μολονότι κάποιοι Έλληνες αξιωματικοί που ήταν εκεί αιχμάλωτοι τους αποθάρρυναν, λέγοντας του πως οι Γερμανοί φρουρούσαν πολύ προσεκτικά τη γέφυρα του Αξιού και το ποτάμι ήταν αδιάβατο και πως οι άνθρωποι πέθαιναν από την ελονοσία και την πείνα, αυτοί επέμεναν στα σχέδιά τους, περιμένοντας να περάσει το κρύο του χειμώνα. Στις 27 Μαρτίου μίλησε για το σχέδιό του στους φίλους του, οι οποίοι δεν το βρήκαν πραγματοποιήσιμο, γιατί ήταν αδύναμος και εξασθενημένος. Το τραύμα του αριστερού του ώμου δεν είχε κλείσει και το μπράτσο του ήταν δύσκαμπτο. Οι άνθρωποι εξάλλου στη Θεσσαλονίκη πέθαιναν από την πείνα κι οι Γερμανοί φύλαγαν καλά τα περάσματα και τα γεφύρια. Δεν ήξερε κανένα έξω από το νοσοκομείο και δε μιλούσε σχεδόν καθόλου ελληνικά.
 Πάνω από το σαμάρι του μαντρότοιχου, μια νύχτα έκανε το τόλμημα. Με οδηγό τον Πολικό Αστέρα πήγε ανατολικά. Ύστερα από περιπετειώδη διαδρομή Ασβεστοχώρι, Ζαγκλιβέρι, Άγιο Πρόδρομο, Βάβδο, Ν. Μουδανιά κινήθηκε προς Σιθωνία για να πάει στο Άγιο Ορος. Σε μια αγροικία κοντά στην Ορμύλια που γνώριζαν την κατάσταση κι είχαν γνώση για τους Άγγλους δραπέτες συνάντησε το φίλο του το Ντέρικ Σκωτ. Στη συνέχεια τους μετέφεραν σ’ ένα σπίτι μέσα στην Ορμύλια και κει τους φιλοξένησαν. Αυτό το σπίτι ήταν του Αγαπητού Αγαπητού. Δύο άντρες που ήταν ξαδέρφια  ο Μιχάλης κι ο Αλέκος(Μαρδάς) τους μετέφεραν κατά το μεταγκιτσ’νό σ’ ένα καταφύγιο. Εκεί ήταν κι άλλοι δραπέτες γύρω στους οχτώ. Ήταν ο Αυστραλός λοχίας Λεν, ο Λες, ο Μπιλ Ουάτσον από το Σίδνεϋ, ο Χάρυ Μπράουν, ο Στιούαρτ Μπράουν κι αυτός από το Σίδνεϋ, ο Ντέρικ Σκωτ, ο Τάφφυ ο Ουαλός. Αφού κάθισαν για καιρό ο Αγαπητός τους κατέβασε στο σπιτάκι που είχε στη θάλασσα. Από εκεί θα έφευγαν για τον Άγιο Νικόλαο με τα πόδια και ένα  καΐκι θα τους παραλάμβανε και θα τους μετέφερε στο Άγιο Όρος. Από κει διέσχισαν το Αιγαίο, έφτασαν στην Ίμβρο κι από κει στο Τσανάκ Καλέ της Τουρκίας. Μαζί με το Μέμνη και τον Έλληνα ταγματάρχη που τον συνόδευαν από τη στιγμή της φυγής του απ’ την Ελλάδα. Ύστερα από λίγες μέρες μπαρκάρισε για τη Σμύρνη. Η πρεσβεία τον διέταξε να φύγει για την Άγκυρα κι από εκεί έφυγε για την Αίγυπτο με αεροπλάνο, κάνοντας σταθμούς στα αεροδρόμια της Κύπρου και της Παλαιστίνης. Όταν έφτασε στην Αίγυπτο ο στρατάρχης Σερ Άρθωρ Τέντερ τον εξουσιοδότησε να γυρίσει αμέσως στην Αγγλία.



Απογραφή της Ορμύλιας (15ος αιώνας)

Το έτος 1445 είχε 58 νοικοκυριά, το 1478, 41 νοικοκυριά, το 1519, 72 νοικοκυριά, το 1527, 72 νοικοκυριά και το 1568, 36 νοικοκυριά. Παράλληλα με την Ορμύλια υπήρχε δίπλα της μέχρι τον 17ο τουλάχιστον αιώνα και το χωριό Καλύβια το οποίο συγχωνεύτηκε με τον παρόντα οικισμό. Τα Καλύβια είχαν το 1478, 32 νοικοκυριά, το 1519, 75, το 1527, 80 και το 1568, 56 νοικοκυριά, έτσι με τη συγχώνευση των 2 οικισμών προέκυψε ο μεγάλος οικισμός της Ορμύλιας.



Πηγή: Νίκος, http://doumbia-istoria.blogspot.com/

Σημειώσεις του περιηγητή Μιχαήλ Χρυσοχού, κατά την επίσκεψή του στην Ορμύλια, δημοσιευμένες το 1900 στο περιοδικό ''ΕΠΕΤΗΡΙΣ'' (συνέχεια...)

¨Μετόχια ευρύχωρα και πολυτελή έχουσι αι πολυώνυμοι Μοναί εις ωραίας θέσεις επί της αριστεράς όχθης το πλείστον της κοίτης του ποταμού (Χαβρία),
εις τας ανατολικάς κλιτύας του όρους και εις άλλα μέρη αποστέλλουσι εναλλάξ τους τροφίμους των δια να αλλάξωσιν επί τίνα καιρόν και αέρα και δίαιταν, οίτινες δι’εργατών καλλιεργούσι τα κτήματα. Μεγάλη δε κίνηση παρατηρείται ρασοφόρων κίνησις κατά την εποχήν των εσοδειών του θερισμού και του τρυγητού των αμπέλων και των ελαιών¨
Εντύπωση προκαλεί ο τρόπος με τον οποίο οι καλόγεροι ιδιοποιούνταν τα κτήματα.
¨Τας κατά καιρούς ερημώσεις της Χαλκιδικής και ιδίως κατά την επανάστασιν του 1821,επωφελούμενοι οι άγιοι πατέρες των Μονών του Αγίου Όρους κατελάμβανον ως αδέσποτους τας χώρας και δια των μεθόδων ,των οποίων τόσον καλά γνωρίζουν να κάμουν χρήσιν κατά τις περιστάσεις, εγένοντο κύριοι όλων των εύφορων  πεδιάδων και κοιλάδων της Χαλκιδικής και εξακολουθώσι και σήμερον την θεάρεστον ταύτην μέθοδον έως ν ’αποξενώσουν τους κατοίκους πάσης ιδιοκτησίας. Δίκαι επί δικών διεξάγονται καθ’ εκάστην μεταξύ των κοινοτήτων και των Μονών του Αγίου Όρους και διαφόρων κατοίκων (της Ορμύλιας) ιδία εκ των οποίων διά λόγους ευλόγους έχουσι το δίκαιον οι καλόγεροι¨


Πέμπτη, 21 Ιανουαρίου 2010

Σημειώσεις του περιηγητή Μιχαήλ Χρυσοχού, κατά την επίσκεψή του στην Ορμύλια, δημοσιευμένες το 1900 στο περιοδικό ''ΕΠΕΤΗΡΙΣ''

Ο περιηγητής επισκέπτεται πολλές τοποθεσίες και από συζητήσεις που κάνει με τους ντόπιους διατυπώνει τις απόψεις του για το λόφο του Αγίου Γεωργίου, την Καλλίπολη, τη Σερμύλη κ.ά. Όταν φτάνει στον ανεμόμυλο απολαμβάνει το τοπίο. ¨Η καταλληλοτέρα θέσις, εξ ης ιστάμενος τις δύναται να θαυμάσει τη γραφικότητα της χώρας, είναι ο λόφος του ανεμόμυλου εις το μέσον περίπου της πεδιάδοςκείμενος¨
Κι αφού κάνει την περιγραφή μιλά για την Ορμύλια.
¨Εις το βάθος της πεδιάδος προς Βορράν και εις τους πρόποδας βραχώδους και γυμνού όρους (Τελεμπούρδος) κείται η κώμη Ορμύλια με 250 οικίας με τρία παντοπωλεία και καφενεία τα οποία χρησιμεύουν και ως ξενώνες,και καλόν σχολείον. Οι κάτοικοι είναι φιλομαθείς και μεταξύ αυτών ευρίσκει εγγράμματους, γνώστας της ιστορίας της πατρίδας των¨
¨Είναι η ωραιοτέρα εξ όσων είδον δια την ποικιλίαν και τη γονιμότητα¨ γράφει για την πεδιάδα της Ορμύλιας.
Αναφέρει ακόμα πως είναι μια πλούσια πεδιάδα η οποία μπορεί να θρέψει πολλά χωριά και να καταστήσει τους κατοίκους «ευδαίμονας». ¨Κι όμως αυτός ο κόσμος των 800 κατοίκων μόλις που τα καταφέρνει να επιζήσει κι αυτό, διότι τα 4/5 των αγρών βρίσκονται υπό την κατοχή των καλογήρων¨
¨Απάσης της ωραίας ταύτης χώρας αι εν τη Αγίω Όρει Μοναί κατέχουσι τα 4/5 και τα καλύτερα και τα ευφορότερα μάλιστα¨


Η παλιά Ορμύλια (Φωτογραφίες)

Τετάρτη, 20 Ιανουαρίου 2010

Και εγένετο η Ορμύλια...

Η Ορμύλια βρίσκεται στην είσοδο της Χερσονήσου της Σιθωνίας, και σε απόσταση 7 χιλιομέτρων από την ακτή του Τορωναίου κόλπου, στο βάθος της κοιλάδας που αποτελεί το νότιο τμήμα της λεκάνης απορροής του ποταμού Χαβρία. Απέχει 87 χιλιόμετρα από τη Θεσσαλονίκη και 27 χιλιόμετρα από τον Πολύγυρο. Είναι ο αρχαιότερος οικισμός της Χαλκιδικής, αφού η παρουσία της στην περιοχή είναι αδιάλειπτη από τη Νεολιθική Εποχή μέχρι σήμερα, με ονόματα ΣΕΡΜΥΛΗ το κλασσικό, ΕΡΜΥΛΗ - ΕΡΜΥΛΙΑ τα μεσαιωνικά, ΟΡΜΥΛΙΑ το σύγχρονο.
Τόπος μεγάλης φυσικής ομορφιάς με απέραντους ελαιώνες. Το ήπιο μεσογειακό της κλίμα, η μεγάλη σε διάρκεια ηλιοφάνεια, καθώς και η παρουσία του ποταμού Χαβρία κάνουν την Ορμύλια μια από τις πιο εύφορες περιοχές της Ελλάδας γι' αυτό και αναπτύσσονται κάθε είδους γεωργικές δραστηριότητες και καλλιέργειες με κυρίαρχη σήμερα την καλλιέργεια της ελιάς, των φρούτων και των λαχανικών. Η ευφορία της γης σε συνδυασμό με το ήπιο κλίμα συνετέλεσαν στο να κατοικηθεί αυτός ο τόπος αδιάλειπτα από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα.Η Ορμύλια διατηρεί σε μεγάλο τμήμα της τα χαρακτηριστικά των παλιών οικισμών της Χαλκιδικής με την πυκνή δόμηση, τα παραδοσιακά σπίτια και τα γραφικά στενά δρομάκια.

Αξιόλογα κτίσματα για κάθε επισκέπτη είναι:

-Ο κεντρικός ναός του Αγίου Γεωργίου (1818) με πλούσια κειμήλια και εικόνες, τον σπανιότατο χρυσοκέντητο επιτάφιο και την εικόνα του Αγίου Γεωργίου, έργα του 14ου αιώνα.
-Το Δημαρχείο (1909) και μερικά χαρακτηριστικά δείγματα οικιών.
-Οι αρχαιολογικοί χώροι της Αρχαίας Σερμύλης και της αρχαίας Καλλίπολης.
-Ο ανεμόμυλος που βρίσκεται στο λοφίσκο δίπλα στην κεντρική οδική αρτηρία και κάποιοι νερόμυλοι που διασώζονται ακόμα σε καλή κατάσταση.
-Επίσης τα γραφικά εξωκλήσια: Του Αγ. Γεωργίου στον ομώνυμο λόφο, από όπου μπορεί κανείς να απολαύσει την πανοραμική θέα της Ορμύλιας, των Αγίων Αποστόλων στο χώρο του οποίου γίνεται το ετήσιο μεγάλο πανηγύρι την 29η Ιουνίου, της Αγίας Τριάδας, του Αγίου Δημήτριου, όλα κτίσματα του 19ου αιώνα.

Η Ορμύλια με το πλούσιο έδαφος, την εξαιρετικά γόνιμη γη της που εξαρτώνται άμεσα από την παρουσία του ποταμού Χαβρία, κατοικούνταν από τα πανάρχαια χρόνια, όπως μαρτυρούν αρχαιολογικά ευρήματα και ιστορικές πηγές.

Νεολιθική εποχή

Η περιοχή κατοικήθηκε από την Νεολιθική εποχή έως σήμερα ανελλιπώς.
Νεολιθικά ευρήματα τα οποία βρέθηκαν στην Τούμπα του Προφήτη Ηλία (4000 - 2000 π.χ.), στο λόφο του Αγίου Γεωργίου (2000 π.χ.) στην Πλατιά Τούμπα (τέλη 2000 π.χ.) αλλά και στο καστρί Βατοπεδίου (1000 π.χ.) επιβεβαιώνουν την παραπάνω άποψη.

Κλασσικοί χρόνοι

Στους κλασσικούς χρόνους οι ιστορικές μαρτυρίες αναφέρουν 2 πόλεις στην περιοχή, την Σερμύλη και την Καλλίπολις.
Η αρχαία Σερμύλη αναφέρεται από τον ιστορικό Ηρόδοτο με το όνομα "Σερμύλια" ως μια πόλη χτισμένη κοντά στη θάλασσα, δίπλα στην εκβολή του ποταμού και τοποθετημένη σε επίκαιρο σημείο ώστε να ελέγχει τις θαλάσσιες αλλά και την σημαντικότερη οδική αρτηρία εκείνης της εποχής από την Καλαμαριά προς τη Σιθωνία της γνωστή ως ‘Νικητιανή στράτα’.
Ήταν αποικία των Χαλκιδέων τον 1300 –1100 π.X. Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι ήταν μία από τις πόλεις που έδωσαν στρατό στον Ξέρξη. Μετά τους Περσικούς πολέμους εντάχθηκε στην Αθηναϊκή Συμμαχία και όπως συμπεραίνεται από την οικονομική συνεισφορά της ήταν πιθανόν η σημαντικότερη πόλη των Χαλκιδέων. Κατά τον ιστορικό Θουκυδίδη η αρχαία Σερμύλη υπέστη πολλά δεινά και ταλαιπωρίες από τους Λακεδαιμόνιους κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου.
Η μαρτυρία της ύπαρξης αργυρών νομισμάτων κατά τον 6ο π.χ. αιώνα και χάλκινων που κόπηκαν μετά το 404 π.χ. ή το 379 π.χ. αποδεικνύουν ότι εκείνη την περίοδο ήταν μια πόλη αυτόνομη.
Το 348 π.χ. πιθανολογείται ότι καταστράφηκε ολοσχερώς από τον Φίλιππο, ξαναχτίστηκε όμως στα δυτικά όρια του οικισμού Ορμύλιας.
Η δεύτερη εκτός από τη Σερμύλια πόλη της αρχαιότητας ήταν η «Καλλίπολις». Ήταν χτισμένη στο λόφο της ομώνυμης περιοχής, λίγο έξω από τον σημερινό οικισμό της Ορμύλιας, όπου σήμερα βρίσκονται τα ερείπια μεταγενέστερου κάστρου. Δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία και πληροφορίες για την Καλλίπολι παρά μόνο το γεγονός ότι ήταν αποικία των Χαλκιδέων από τις φτωχότερες πόλεις της Χαλκιδικής. Επιγραφή που βρέθηκε στην Καλλίπολη χρονολογείται γύρω στο 290 π.χ.

Παλαιοχριστιανική περίοδος

Στην παλαιοχριστιανική περίοδο εντοπίστηκαν δύο οικισμοί: ο ένας στη θέση "Γκβέλι" βορειοδυτικά του σημερινού οικισμού Βατοπεδίου και ο δεύτερος είναι το κάστρο στην Καλλίπολη που κτίστηκε γύρω στο 400-500 μ.χ.

Βυζαντινή περίοδος

Η πιο σημαντική πληροφορία για την περιοχή της Ορμύλιας ανάγεται στο 875 μ,χ. και σχετίζεται με μια μορφή του μοναχισμού, τον Όσιο Ευθύμιο τον Νέο. Σύμφωνα με το "Βίο" του, που γράφτηκε το πρώτο μισό του 10ου αι. από τον μαθητή του, τον μετέπειτα Αρχιεπίσκοπο Θεσσαλονίκης Βασίλειο, ο όσιος Ευθύμιος διέμενε κοντά σε έναν "βαθύτατο χείμαρρο", ο οποίος θα πρέπει να ταυτιστεί με την κοίτη του ποταμού της Ορμύλια. Επίσης πρέπει να αναφερθεί ότι η περιοχή "Σερμύλια κώμη" που αναφέρει είναι η βυζαντινή Ορμύλια που η ακριβής της θέση δεν ήταν γνωστή.
Από τις αρχές του 13ου αιώνα τα μοναστήρια του Αγίου Όρους αρχίζουν την εγκατάσταση των μετοχίων τους στην εύφορη περιοχή της Ορμύλιας. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα οι Ορμυλιώτες να μετακινηθούν στις ανυψωμένες και άγονες περιοχές. Σημαντικό ρόλο στην αύξηση των Αγιορείτικων μετοχίων έπαιξαν οι επιδρομές των Τούρκων και Σέρβων αναγκάζοντας τους κατοίκους να πουλήσουν τα κτήματά τους και να μετατραπούν σε κολίγους των μετοχίων.
Στις αρχές του 14ου αιώνα η Ορμύλια είναι μία από τις έξι διοικητικές περιφέρειες στις οποίες ήταν χωρισμένη η χερσόνησος της Χαλκιδικής με το όνομα "Καπετανίκιον της Ερμυλίας". Από το 1270 και εξής αναφορές γίνονται σε κάποιο χωριό "κάστρον" που ήταν ο βασικός οικισμός και πιθανή έδρα του Καπετανικίου.
Στη διαθήκη του Θεοδοσίου Σκαράνου που συντάχθηκε κατά το 1270 - 1274 και φυλάσσεται στο αρχείο της μονής Ξηροποτάμου δίνονται εκτενείς πληροφορίες για την περιοχή της Ορμύλιας.
Σε χρυσόβουλλο του Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγου του 1259 αναφέρεται ότι η Λαύρα κατέχει το "μετόχιον ο Άγιος Βασίλειος εν ταις Ερμηλίαις μετά των δικαίων αυτού” πρόκειται για την πρώτη γνωστή, μέχρι στιγμής αναφορά Αγιορείτικου μετοχίου στην περιοχή της Ορμύλιας.
Από το 1289 μέχρι και το 1294 υπάρχουν πολλές γραπτές αναφορές παρουσίας Αγιορείτικων μετοχίων στην περιοχή της Ορμύλιας.

Περίοδος της Τουρκοκρατίας

Η υποδούλωση στους Τούρκους έγινε γύρω στο 1416 - 1424. Στα μέσα του 16ου αιώνα έγινε "χάσι" κάποιου βεζίρη Χατζή Μουσταφά Πασά. Η Ορμύλια απελευθερώθηκε το 1912 ύστερα από 500 χρόνια σκλαβιάς. Το 1806 ο Leake αναφέρει την Ορμύλια σαν κέντρο παραγωγής μεταξιού, δραστηριότητα που όπως φαίνεται ανάγεται μέχρι τον 14ο αιώνα. Επίσης γίνεται αναφορά στην καλλιέργεια του βαμβακιού από το 1270, καλλιέργεια με την οποία οι κάτοικοι ασχολούνταν μέχρι και πρότινος.
Μια αξιόλογη πηγή για την ιστορία της Ορμύλια αποτελεί το βιβλίο που εκδόθηκε πρόσφατα με την αρωγή του Δήμου Ορμύλιας, με τίτλο “Το χρονικό της Ορμύλιας” του καθηγητή του Α.Π.Θ. κ. Χαράλαμπου Παπαστάθη.
Το χρονικό της Ορμύλιας παρουσιάζει την εν γένει ιστορία των επαναστατικών και ιδίως, των μετεπαναστατικών χρόνων έως το 1837 στην Ορμύλια.
Το χρονικό της Ορμύλιας όπως το αποκαλεί ο καθηγητής του Α.Π.Θ. κ. Χαράλαμπος Παπαστάθης είναι ένα άτιτλο χειρόγραφο έγγραφο που αγοράστηκε το 1920 από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους και περιγράφει κατά κύριο λόγο τον καθημερινό βίο στην Ορμύλια και της γύρω περιοχής. Έτσι και αυτό με τη σειρά του αποτελεί μια δεύτερη μοναδική ιστορική πηγή όχι μόνο για την περιοχή της Ορμύλιας αλλά και της Μακεδονία την εποχή εκείνη.
Δεν αποκαλύπτεται το όνομα του χρονικογράφου, ούτε και η ακριβής ιδιότητά του ξεκάθαρα. Είναι πολύ πιθανόν μετά από έρευνα και σε βιβλίο που βρίσκεται στον Ιερό Ναό του Αγίου Γεωργίου Ορμύλιας ο χρονικογράφος να ταυτίζεται με τον αναγνώστη Γιαννάκη. Ο Γιαννάκης βαθύτατα θρησκευόμενο άτομο, ίσως και κληρικός αλλά κατώτατου βαθμού, καταγράφει με το δικό του μοναδικό και πολλές φορές επικριτικό λόγο τα δρώμενα στην Ορμύλια την εποχή εκείνη.
Οι αναφορές του χωρίζονται σε δύο περιόδους 1821 – 1827 και 1828 – 1837.
Αποτυπώνει τα γεγονότα όπως ο ίδιος τα έζησε και παρουσιάζει τα δεινά των κατοίκων στην Ορμύλια. Ως αποκορύφωμα αυτών αναφέρεται η πορεία των Ορμυλιωτών στη Θεσσαλονίκη το 1832 με σκοπό να συναντήσουν τον τιμαριούχο της περιοχής τους και να του διαμαρτυρηθούν για το λησταρχικό τρόπο που ο βοεβόδας λειτουργούσε στο χάσι (φορολογία) και να του αποκαλύψουν ότι έκλεβε και αυτόν τον ίδιο.
Αρχές του 19ου αιώνα σχεδιάστηκαν δύο χάρτες μετοχίων που μας δίνουν σημαντικές πληροφορίες για την ιστορική τοπογραφία του κάμπου της Ορμύλιας, καθώς επίσης και του χωριού Ερμηλίας "πάλαιον χωρίον". Όμως παρά την έντονη παρουσία αγιορείτικων μετοχίων στην περιοχή της, η Ορμύλια παρέμεινε ένα ανεξάρτητο χωριό με πολλούς ελεύθερους καλλιεργητές.
Το 1818 έγινε η ανέγερση του Ιερού Ναού του Αγίου Γεωργίου, γεγονός που αποδεικνύει την οικονομική δύναμη των κατοίκων του χωριού. Το Ι859 και το 1860 αντίστοιχα ανεγείρονται τα εξωκλήσια των Αγίων Αποστόλων και του Αγίου Γεωργίου αντίστοιχα.
Το 1907 με Αυτοκρατορικό Διάταγμα του Αβδούλ Χαμίτ αποφασίσθηκε η ανέγερση σχολείου “Αρρεναγωγίου” στην Ορμύλια (σημερινό Δημαρχείο).

Νεότεροι χρόνοι

Στην διάρκεια του Μακεδονικού αγώνα (1904-1908) οι κάτοικοι της Ορμύλιας συμμετείχαν ενεργά αν και η περιοχή τους ήταν εκτός των ενόπλων συγκρούσεων. Μετά από σκλαβιά πέντε αιώνων περίπου η Ορμύλια απελευθερώνεται από τον τουρκικό ζυγό περί τα μέσα του Οκτώβρη του 1912.
Το 1923 και μετά τη Μικρασιατική καταστροφή κατέφτασαν και εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες οι οποίοι ίδρυσαν το χωριό Βατοπέδι ως ανεξάρτητη Κοινότητα. Την ίδια εποχή και με τον ερχομό των προσφύγων άρχισε η απαλλοτρίωση και η διανομή των μοναστηριακών κτημάτων στους πρόσφυγες αλλά και στους ντόπιους Ορμυλιώτες.
Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου πολέμου οι Ορμυλιώτες βοήθησαν με κάθε τρόπο στον αγώνα για την απελευθέρωση της Ελλάδας από τη γερμανική κατοχή. Σημαντική πηγή για την εποχή αυτή αποτελεί το βιβλίο του Άγγλου Αντισμήναρχου και μετέπειτα αρχηγού της RAF Εδουάρδου Χάουελ “Η φυγή προς τη ζωή” στο οποίο αναφέρεται στην απόδρασή του και στην προσπάθεια φυγάδευσής του στη Μέση Ανατολή. Σ’ ένα κεφάλαιο του βιβλίου του, αφιερωμένο στην Ορμύλια, τονίζει τη σημαντική βοήθεια που του προσφέρθηκε από τους Ορμυλιώτες, τον οποίο περιέθαλπαν και έκρυβαν για μεγάλο χρονικό διάστημα, έως ότου δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες για τη φυγάδευσή του προς τον τελικό προορισμό.