Δευτέρα, 10 Ιανουαρίου 2011

Μοναστηριακές κτήσεις του πρώτου μισού του14ου αιώνα στη Χαλκιδική.

To blog Δουμπιά στις 7-1-11 παρουσίασε την αξιόλογη εργασία του κ. Π. Θεοδωρίδη, ο οποίος αποδελτίωσε αγιορείτικα βυζαντινά έγγραφα με μοναστηριακές κτήσεις του πρώτου μισού του 14ου αιώνα με ονομασίες μετοχιών, τοπωνυμιών, οικισμών της βυζαντινής Χαλκιδικής και τις ταξινόμησε σε πίνακα. Εμείς επιλέξαμε μόνο όσα ενδιαφέρουν την Ορμύλια ( Ερμήλεια) για ενημέρωση των συγχωριανών μας.

Εντύπωση προκαλεί ότι ορισμένα απ’ αυτά τα τοπωνύμια έφτασαν μέχρι τις μέρες μας , μολονότι μεσολάβησαν έξι αιώνες.
Η κυριαρχία των μοναχών με τα διάσπαρτα μετόχια στο χώρο της Ορμύλιας και της υπόλοιπης Χαλκιδικής είναι εμφανής. Και δεν ήταν λίγες οι τριβές ανάμεσα στους καλόγερους και στους κατοίκους της Χαλκιδικής για το ιδιοκτησιακό καθεστώς , όπως περιγράφει κι ο περιηγητής Χρυσοχός το 1900 στο περιοδικό ‘’Επετηρίς’’ του Φιλολογικού Συλλόγου ‘’Παρνασσός’’.
‘’Τας κατά καιρούς ερημώσεις της Χαλκιδικής και ιδίως κατά την επανάστασιν του 1821,επωφελούμενοι οι άγιοι πατέρες των Μονών του Αγίου Όρους κατελάμβανον ως αδέσποτους τας χώρας και δια των μεθόδων ,των οποίων τόσον καλά γνωρίζουν να κάμουν χρήσιν κατά τις περιστάσεις, εγένοντο κύριοι όλων των εύφορων πεδιάδων και κοιλάδων της Χαλκιδικής και εξακολουθώσι και σήμερον την θεάρεστον ταύτην μέθοδον έως ν ’αποξενώσουν τους κατοίκους πάσης ιδιοκτησίας. Δίκαι επί δικών διεξάγονται καθ’ εκάστην μεταξύ των κοινοτήτων και των Μονών του Αγίου Όρους και διαφόρων κατοίκων ιδία εκ των οποίων διά λόγους ευλόγους έχουσι το δίκαιον οι καλόγεροι.’’
ΠΙΝΑΚΑΣ
Αγιοτριαδίτου, δίκαια στην Ερμήλεια.
Αλμυρή, τοποθεσία στην Ερμήλεια
(Παλιά) Αμπέλια, τοπωνύμιο της Ορμύλιας.
Αμυγδαλέαι, της Ερμήλειας όπου δίκαια Δοχειαρίου.
Ανατολή, πιθανό τοπωνύμιο της Ορμύλιας.
Ατζαμανία, τοποθεσία στην Ερμήλεια.
Αυλή, τοποθεσία στην Ερμήλεια.
Βαρέων, τοποθεσία στην Ερμήλεια, όπου και ναός του Αγίου Ηλιού.
Άγιος Βασίλειος, μετόχι της Λαύρας στην Ερμήλεια.
Βατοπαιδίου δίκαια, μετόχι και χωρίον στην Ερμήλεια.
Βρουλαία στην Ερμήλεια.
Άγιος Δημήτριος, μετόχι Βατοπαιδίου στην Ερμήλεια.
Άγιος Δημήτριος, μετόχι Ξηροποτάμου στην Ερμήλεια, ΝΔτης Ορμύλιας.
Εξώκαμπος, στην Ερμήλεια( σε αντιπαράθεση με Εσώκαμπο που θα βρισκόταν στην Ερμήλεια).
Ερμήλεια, Ερμηλείαι, κάστρο, χωρίον. Στον 14ο αιώνα η ΄΄ποσότητα’’ των παροίκων της ήταν 215 νομίσματα σχεδόν διπλάσια από οποιονδήποτε γνωστό μας οικισμό. Αντιστοιχεί σε πληθυσμό 800-1000 ανθρώπων. Το πολυάνθρωπο εξηγείται από την ευφορία των τόπων.
Έδρα του ομώνυμου καπετανικίου και με πλήθος κτημάτων διαφόρων ιδιοκτησιών με μεγάλη έκταση καλλιεργειών. Στον Μουρίνο ανήκε κάποτε ολόκληρη για να αποδοθεί , ίσως θεωρητικά στα 1415 η μισή στο Δοχειάρι.
Άγιος Ηλίας, χωρίον στην Ερμήλεια.
Άγιος Ηλίας, χωράφια της Ξηροποτάμου στην Ερμήλεια.
Θεομήτορος Αχριδηνής, μετόχι Εσφιγμένου στην Ερμήλεια.
Θεοτόκος, μονή, μετόχιον της Λαύρας στην Ερμήλεια.
Θεοτόκος των Χαουνίων της Ιβήρων. Για να έχει ‘’προάστεια’’ και μάλιστα δύο, τον Πολύγυρο και το Αλεποχώριον, θα ήταν χωρίον ή μονή εξαρτημένη παλαιότερα στους Ίβηρες. Είναι χαρακτηριστικό ότι δεν αναφέρεται σαφώς ότι η περιοχή ανήκε στην Ερμήλεια, απλά μόνον έχουμε μια γεωγραφική μεταφορά καθώς απαριθμούνται οι Ιβηρικές κτήσεις: Λιβισδιάς,Αρσενίκεια, Ιερισσός, Προαύλαξ, Κάμενα, Μεσόλιμνον, Θεοτόκος Χαουνίων, Άγιος Λάζαρος, Άγιος Γεώργιος, Άγιος Νικόλαος, Λεοντάριον, Βολβός.
Τα Κάμενα βρίσκονται στο Γομάτι και το Λεοντάρι είναι σκάλα στον Τορωναϊκό. Οπωσδήποτε πρόκειται για περιοχή ανάμεσα στον Κούντουρα και στα Βατόνια.
Αγία Ιερουσαλήμ, τοποθεσία ή οικισμός στην Ερμήλεια.
Κάμπος, (πέρασμα του) ο κάμπος της Ερμήλειας.
Κοινοβατόπια στην Ερμήλεια, τοποθεσία.
Καπερνίκεια, Καπρενίκη, τοποθεσία στην Ερμήλεια, όπου μύλος του Σκαράνου (μετέπειτα κτήμα της Ξηροποτάμου).
Καρύαυλος, τόπος στη θάλασσα της Ερμήλειας κοντά στον ποταμό.
Κάστρον, χωρίον στην Ερμήλεια, όχι η ίδια η Ερμήλεια. Οι Λαυρινοί είχαν εκεί καθέδρα και παροίκους. Στον ίδιο οικισμό αναφέρονται ιδιοκτησίες του Φιλομάτου, του Σκόρη και του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου.
Κεραμαρείον, στην Ερμήλεια.
Κρητικοί, χωρίον ανάμεσα στις λίμνες Λαγκαδά και Βόλβης, το Σχολάρι ; αναφέρεται ως στάση του Κατακουζηνού και ως έδρα Κρητικών που έφυγαν από τον τόπο τους για κάποιο λόγο. Δρόμος από τους Κρητικούς που οδηγούσε στην Ερμήλεια, πιθανότατα μέσω Ζαβαρνίκεια.
Λιγέας, τόπος στην Ερμήλεια.
Μεταγγίτσι, χωρίον που ανήκε στο Δοχειάρι, εκεί όπου ο ομώνυμος οικισμός. Μέρος του πολύ μεγάλου κτήματος του Δοχειαρίου που εκτεινόταν από την Ερμήλεια ως τα πρόθυρα της κοιλάδας του Γοματίου.
Νεροσυκέαι, στην Ερμήλεια.
Άγιος Νικόλαος, μετόχι του Ζωγράφου στην Ερμήλεια.
Παλαιολόγου προνοιαστικά δίκαια στο Κάστρο, χωρίον της Ερμήλειας.
Παληρέα στην Ερμήλεια.
Παλλιρωτόν στην Ερμήλεια .
Παλματωμένη συκέα στην Ερμήλεια.
Παρακλάδιον, λαυρινό χωράφι στην Ερμήλεια.
Παρεμβασταί, χωρίον (και παραμπατάρι) στην Ερμήλεια.
Πέτραι, στην Ερμήλεια.
Πύργος στην Ερμήλεια.
Σελήνων, νομαδιαία γη στην Ερμήλεια.
Άγιος Σώζων, στην Ερμήλεια, ίσως οικισμός.
Τζυκαλόχωμα, στην Ερμήλεια
Τραχάλι στην Ερμήλεια.
Τριπάνη, δίκαια στην Ερμήλεια.
Φλεβοτομά νερούια, στην Ερμήλεια.

2 σχόλια:

  1. η δουλειά που κάνατε είναι εξαιρετική. Η αείμνηστη Αγγελική Λαϊου - Θωμαδάκη έγγραψε ένα εξαιρετικό βιβλίο με αναφορές μεταξύ άλλων και στην περιοχή σας με τίτλο Η ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΥΣΤΕΡΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΠΕΡΙΟΔΟ. Σύμφωνα με το βιβλίο της (σελ. 406) αναφέρει ότι τα Ζαβαρνείκια ανήκαν στο θέμα της Χριστούπολης (παλαιό όνομα Καβάλας). Μήπως θα μπορούσατε να μου πείτε που είναι η τοποθεσία αυτή μιας και την αναφέρετε;

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Σας ενημερώνουμε ότι τα σχόλια θα αναθεωρούνται πριν δημοσιευτούν στο blog επειδή, όπως φάνηκε στην πορεία, κάποιοι χρησιμοποιούν την αμεσότητα της δημοσίευσης για να προσβάλλουν το blog και τους αναγνώστες του.
Δεν πρόκειται να λογοκρίνεται κανένα σχόλιο που θα περιλαμβάνει καλοπροαίρετη κριτική ή θα διορθώνει κάποιο δικό μας σφάλμα. Τα μόνα σχόλια που θα απορρίπτονται είναι τα υβριστικά και τα spam.
ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΑΣ ΘΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΕΙ ΤΟ ΣΥΝΤΟΜΟΤΕΡΟ ΔΥΝΑΤΟ.