Τρίτη, 6 Μαρτίου 2012

Το τσιφλίκι της μονής Ξηροποτάμου κι άλλες ιδιοκτησίες της στην Ορμύλια το 1569 μ.Χ.

Αφιερωτήριο έγγραφο (βακουφαμνές: vakifname) με το οποίο ιδρύεται το βακούφι της μονής Ξηροποτάμου.

Στο έγγραφο που ανάρτησε το blog των Δουμπιών (από το  βιβλίο  του Η Κολοβού: ‘’Μοναχοί και χωρικοί στην οθωμανική Χαλκιδική ), το οποίο επικυρώθηκε από Τούρκους αξιωματούχους στο Ιεροδικείο της Κωνσταντινούπολης στις 8 Μαρτίου 1569, αναγράφονται οι ιδιοκτησίες της μονής Ξηροποτάμου στην Ορμύλια, καθώς και σε άλλες περιοχές της Χαλκιδικής.


Οι ιδιοκτησίες της στην Ορμύλια


-Στο τσιφλίκι τους στο χωριό Ορμύλια στον παραπάνω καζά, ένα τσαρδάκι, ένας οντάς, ένας αχυρώνας,δύο πηγές και συναφές στα παραπάνω σπίτια το αμπέλι τους σε τόπο 5 στρεμμάτων, με όρια το χωριό Βατοπέδι, το χωριό Καλύβια, το χωριό Άγιος Δημήτριος και τη θάλασσα.
- Επί του ρέματος πάνω από το χωριό Καλύβια ένας μονόφθαλμος (απλός) μύλος τους, με όρια το μύλο του Αγίου Παύλου, τα αμπέλια του παραπάνω χωριού και σε δυο πλευρές βουνό.




Το χωριό Άγιος Δημήτριος ήταν χτισμένο εκεί που βρίσκεται σήμερα η εκκλησία του Αγίου Δημητρίου με την αιωνόβια βελανιδιά δίπλα της. Ονομαζόταν την εποχή του Βυζαντίου και Άγιος Σώζων, σύμφωνα με άλλα έγγραφα που εμφανίζονται τα τελευταία χρόνια στο διαδίκτυο, ενώ το χωριό Καλύβια ήταν οι γνωστές καλύβες  από την εκκλησία της Αγίας Τριάδας μέχρι το Καλό Πηγάδι. Οι μύλοι που αναφέρονται στο παραπάνω έγγραφο βρίσκονταν  στην Καπρινίκια, παραπόταμο του Χαβρία.  Το γεγονός ότι τα αμπέλια του χωριού Καλύβια ανήκαν στη Μονή βεβαιώνει ότι οι κάτοικοι του  ήταν κολίγοι των καλόγερων.


ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ 

Πολλά βυζαντινά μοναστήρια, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τα μο-
ναστήρια του Άθω, κατάφεραν να διατηρήσουν ένα μέρος τουλάχιστον 
των γαιοκτησιών τους και υπό τους Οθωμανούς, ενώ στη συνέχεια συ-
χνά μπόρεσαν να διευρύνουν κιόλας τα κτήματά τους, μέσα στο γενικό 
πλαίσιο ανοχής της ισλαμικής εξουσίας απέναντι στις εξ αποκαλύψεως 
θρησκείες· από την άλλη πλευρά, μπορούμε να υποθέσουμε και ότι, με 
την αποδοχή της υποταγής σε έναν μουσουλμάνο ηγεμόνα, οι μοναχοί 
μετέφεραν προς τους ορθόδοξους χριστιανούς υπηκόους των σουλτάνων 
και ένα ιδεολογικό μήνυμα υποταγής στη νέα εξουσία. Το ζήτημα του 
νομικού καθεστώτος των εκκλησιαστικών και μοναστηριακών περιουσι-
ών υπό τον ισλαμικό νόμο τέθηκε με καίριο τρόπο στα 1568/69, όταν η 
οθωμανική εξουσία προχώρησε στη δήμευση των γαιών τους σε όλη την 
αυτοκρατορία θεωρώντας ότι δεν πληρούσαν τις νομικές προϋποθέσεις 
των κληροδοτημάτων (βακουφιών). Εντούτοις γνωρίζουμε ότι πολλά 
ισχυρά μοναστήρια, βεβαίως τα αθωνικά, επαναγόρασαν τις γαίες τους, 
με νομικό καθεστώς χρησικτησίας, όπως προβλεπόταν γενικά για την 
αρόσιμη γη στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.
4
 Ο Ιωάννης Αλεξανδρόπουλος επισημαίνει εντούτοις στη εισήγησή του ότι και μετά το 1568 τα 
μοναστήρια ως ένα βαθμό επέβαλλαν στα δικαιοπρακτικά έγγραφα που 
αφορούσαν τις γαίες τους μια «γκρίζα ζώνη» κυριότητας, που δεν συμβά-
διζε με το νομικό καθεστώς που είχε επιβληθεί κεντρικά, αλλά δεν είχε 
λόγο να είναι άκαμπτο ανάλογα με τις συνθήκες.
Η εκμετάλλευση των μοναστηριακών γαιών κατά την οθωμανική πε-
ρίοδο, στην οποία επικεντρώνει τη μελέτη της η Σοφία Λαΐου, γινόταν 
με ποικιλία εργασιακών σχέσεων. Παράλληλα, τα μοναστήρια διεκδι-
κούσαν ιδιαίτερο φορολογικό καθεστώς από την οθωμανική εξουσία για 
τα κτήματά τους, συχνά επίσης σε βάρος των γειτονικών τους αγροτι-
κών κοινοτήτων. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση μιας θεσσαλικής 
μονής του 18ου αιώνα που εξόφλησε το φορολογικό χρέος μιας γειτο-
νικής αγροτικής κοινότητας, για να μετατρέψει όμως σε αντάλλαγμα 
τις γαίες της σε μοναστηριακό τσιφλίκι. Εν τέλει όμως, σύμφωνα με τη 
μελέτη του Φωκίωνα Κοτζαγεώργη, αν και τα μοναστήρια της οθωμανι-
κής περιόδου είχαν συχνά μεγάλη οικονομική βάση, όντας σε ορισμένες 
περιπτώσεις οι ισχυρότεροι γαιοκτήμονες μεταξύ των ορθοδόξων, αυτή 
δε φαίνεται να μπορούσε να συγκριθεί με εκείνη των μουσουλμανικών 
τοπικών ελίτ.
5
Μπορούμε πάντως να συγκρίνουμε την οικονομική λειτουργία των μο-
ναστηριών με αυτή των δερβίσικων τεκέδων, που λειτουργούσαν παράλ-
ληλα στην οθωμανική κοινωνία, σύμφωνα με τον Ηλία Κολοβό. Τα ιδρύ-
ματα των διαφορετικών θρησκειών στηρίζονταν εξίσου στη γαιοκτησία, 
την οποία επιχειρούσαν να εξασφαλίσουν με το θεσμό του βακουφιού, 
αναπτύσσοντας παρόμοιες οικονομικές στρατηγικές για την επιβίωση 
και ανάπτυξή τους. 
(απόσπασμα από τα Εισαγωγικά του Ηλία Κολοβού)  


Δείτε ολόκληρο το έγγραφο αναλυτικά εδώ: http://doumbia-istoria.blogspot.com/2012/03/1569.html

0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σας ενημερώνουμε ότι τα σχόλια θα αναθεωρούνται πριν δημοσιευτούν στο blog επειδή, όπως φάνηκε στην πορεία, κάποιοι χρησιμοποιούν την αμεσότητα της δημοσίευσης για να προσβάλλουν το blog και τους αναγνώστες του.
Δεν πρόκειται να λογοκρίνεται κανένα σχόλιο που θα περιλαμβάνει καλοπροαίρετη κριτική ή θα διορθώνει κάποιο δικό μας σφάλμα. Τα μόνα σχόλια που θα απορρίπτονται είναι τα υβριστικά και τα spam.
ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΑΣ ΘΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΕΙ ΤΟ ΣΥΝΤΟΜΟΤΕΡΟ ΔΥΝΑΤΟ.